Koningsdag met een donker randje

Voor de meeste mensen was Koningsdag een feestdag. Ik heb dat dit jaar anders beleefd.
Afgelopen 27 en 28 april werden er bij ons in het dorp namelijk nieuwe Struikelstenen gelegd.
Ik hoor je denken: ‘Struikelstenen? Wat zijn dàt nou weer?’
Struikelstenen zijn kleine kubusvormige stenen (10×10 cm) met daarop een messing plaatje. In dat plaatje zijn de naam, geboortejaar, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden gestanst van Joden en politieke gevangenen die vanaf een bepaald adres zijn weggevoerd in de Tweede Wereldoorlog en nooit zijn teruggekeerd.
Door middel van deze kleine monumentjes gaan de namen van deze onschuldige mensen niet verloren, wordt een stukje van de geschiedenis opgenomen in het trottoir en blijft er een tastbare herinnering achter van personen die in de meeste gevallen nooit een graf hebben gekregen.
De Duitse kunstenaar en initiatiefnemer Gunter Demnig noemt de stenen Stolpersteine (Struikelstenen), omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.

Samen met nog vier anderen maak ik deel uit van het bestuur van de Stichting Struikelstenen in ons dorp. Vorig jaar zijn de eerste stenen in mijn woonplaats gelegd en dit jaar het tweede deel, wat ons nu op de helft van de totale veertig stenen brengt.

De eerste zeven stenen werden dus op 27 april gelegd; Koningsdag. Waarom Koningsdag, een feestdag? Omdat vijf van de zeven stenen voor de Joodse familie Den Hartog waren, waarvan het hoofd van de familie ook voorzitter was van de plaatselijke Oranjevereniging.
De andere twee stenen waren voor Joodse kinderen die in ons dorp zaten ondergedoken; Bertje en Marleentje Sanders. Zij zijn slechts 4 en 8 jaar geworden. Voor een bedrag van 7,50 gulden per persoon werden zij verraden, opgepakt en naar Auschwitz getransporteerd, waar ze werden vermoord. (Het hele verhaal is te lezen op deze pagina.)

Onze stichting bestaat nu twee jaar en in die tijd hebben we ons behoorlijk verdiept in de geschiedenis van deze donkere periode en zijn we veel te weten gekomen over de mensen waar Struikelstenen voor worden gelegd. Op een zekere manier zou je kunnen zeggen dat we ze zijn gaan kennen. We hebben de foto’s bekeken, hun verhalen gelezen, nabestaanden ontmoet, de locatie gezien waar ze hebben gewoond, vaak zelfs nog de oorspronkelijke woning waar ze zijn opgepakt.

Natuurlijk is elk mensenleven waardevol en is het één niet erger dan het ander. Maar van alle Struikelstenen die we hebben gelegd en die we nog gaan leggen, was de plaatsing voor Bertje en Marleentje Sanders degene waar ik zowel het meest naartoe leefde, als het meest tegenop zag. Waar ik het bij de andere slachtoffers droog wist te houden, stond ik bij deze ceremonie te huilen als een klein kind. En ik niet alleen.
Vier en acht jaar. Twee kinderen nog, zich niet bewust van wat hen te wachten stond. Niet in staat zich te verweren. Nooit de kans gehad om op te groeien.
Ik heb zelf een dochter van zes en ik bleef haar gezicht maar voor me zien. Ik bleef de foto’s van de kinderen Sanders voor me zien, hun gezichtjes, en hoe angstig ze moeten zijn geweest.
De rest van Koningsdag en het verdere weekend heb ik als in een roes beleefd. De emotie die tijdens die steenlegging voelbaar was, drukt nu nog steeds op mijn schouders, al wordt het elke dag weer iets minder.

Er is een Joods gezegde dat bij een aantal steenleggingen voorbij is gekomen en dat ik graag met jullie deel. Dit gezegde luidt als volgt:
“Elk mens sterft twee maal. De eerste keer wanneer hij fysiek overlijdt en de tweede maal wanneer zijn naam niet meer genoemd wordt en hij uit de herinneringen verdwijnt.”

Zelf heb ik van huis uit weinig meegekregen over de Tweede Wereldoorlog. Voor zover ik weet heb ik ook geen familieleden die in die tijd zijn opgepakt of omgekomen. Ik heb dus ook nooit een specifiek persoon of naam gehad om te herdenken op 4 mei. Maar vanaf nu wel.
Vanaf nu zal ik op 4 mei aan Bertje en Marleentje Sanders denken. Niet omdat hun dood erger is dan al die anderen die zijn omgekomen, maar omdat zij voor mij persoonlijk nu het gezicht zijn voor het leed dat is geleden, en dat in de huidige tijd nog steeds doorgaat.
Ook nu sterven er nog onschuldige mensen, onschuldige kinderen, voor de machtswellust van anderen. Voor een oorlog waar zij niet voor gekozen hebben.

Op 4 mei ben ik twee minuten stil. En dan denk ik aan deze twee kinderen. Kinderen die ik nooit heb gekend, maar die voor mij het symbool zijn van alle onschuldige kinderen die zijn omgekomen omdat wij als mensheid niet normaal met elkaar om kunnen gaan.

Grote kans dat er in jouw dorp of stad ook Struikelstenen liggen.
Op deze website vind je een overzicht van alle Nederlandse gemeenten met Struikelstenen.

IMG_1571-2

Een gedachte over “Koningsdag met een donker randje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s